Regulacyjne funkcje schematów poznawczych

Schematy poznawcze to uproszczone, uogólnione reprezentacje pewnych obiektów. To struktury za pomocą których ludzie organizują swoją wiedzę o świecie według pewnych tematów, dotyczących różnych spraw np. innych ludzi, nas samych, ról społecznych, także określonych zdarzeń. W nich zawiera się podstawowa wiedza o świecie i nasze odczucia. W konkretnej sytuacji wykorzystywana jest tylko znikoma część całej wiedzy, mianowicie te schematy, które zostały zaktywizowane, a więc są dostępne poznawczo. Wiedza jest nam dostępna po kawałku, nigdy jako całość. O aktywizacji schematu decyduje pojawienie się sygnału wywołującego, wyrazistego bodźca specyficznie związanego z treścią tego schematu (widok własnej twarzy w lustrze -> większa dostępność innych informacji o sobie). Dostępność zależy w dużej mierze od częstości, z jaką schemat został zaktywizowany w przeszłości. Schematy często stają się chronicznie dostępne, znajdują się w ciągłym pogotowiu - gdy człowiek w przeszłości często zastanawiał się nad swoją i innych inteligencją, gdy pozna nową osobę będzie ją oceniał pod kątem inteligencji.
Dostępność schematu ukierunkowuje naszą uwagę. Jest to taka część naszej wiedzy, która „tu i teraz” zarządza przetwarzaniem informacji i działaniem. Reszta wiedzy jest „niema”, nie wywiera żadnego widocznego wpływu na myślenie, uczucia oraz działanie.

Związek emocji z funkcjonowaniem pamięci

Osoby znajdujące się w pozytywnym nastroju z łatwością przypominają sobie przyjemne epizody, natomiast mają kłopoty z przypomnieniem sobie nieprzyjemnych. Sytuacja jest też odwrotna – osoby w nastroju negatywnym o wiele lepiej przypominały sobie sytuacje nieprzyjemne, w których uczestniczyły. Mamy do czynienia z zasadą zgodności (Bower) według, której emocje (nastrój) aktywizują związane z nim materiały w pamięci – łatwiej przypominamy sobie sytuacje zgodne z danym stanem afektywnym.
Blaney (1986) ustalił empirycznie, że człowiek najlepiej przypomina sobie różne zdarzenie ze swego życia wtedy, gdy znajduje się on w stanie emocjonalnym, jaki przeżywał pod czas wspomnianych zdarzeń. Zauważono, np. że określony stan emocjonalny aktywizuje w pamięci słowa semantycznie związane z tym stanem i w konsekwencji ułatwi ich spostrzeganie. Podobna sytuacja występuje nie tylko w przypadku słów, ale np. muzyki. Konkretna melodia wywołuje u nas emocje podobne do tych, jakie pojawiały się, kiedy słyszeliśmy ją wcześniej – przywoływanie z pamięci zdarzeń na podstawie znanych i zapamiętanych dźwięków.

Przeszkody w rozwiązywaniu problemów

Problem pojawia się wówczas, gdy znany jest cel a nie sposób osiągnięcia tego celu.
Problemy dzielimy ze względu na:
1.Precyzje zdefiniowania celu i sposobu jego realizacji:
§ Problemy zamknięte, czyli dobrze zdefiniowany cel i sposób jego realizacji, np. założenie konta internetowego.
§ Problemy otwarte, czyli źle zdefiniowany cel i sposób jego realizacji, np. zarobienie dużych pieniędzy.
2.Wielość rozwiązań problemu:
§ Konwergencyjne - jedno rozwiązanie, np. zadanie arytmetyczne.
§ Dywergencyjne – wiele rozwiązań, np. odnalezienie zastosowań dla kartonu.
3.Uwzględnienie udziału innych osób w rozwiązywaniu:
§ Łamigłówki, dany problem rozwiązuje jedna osoba.
§ Gry, rozwiązujący musi uwzględnić reguły gry i ruchy przeciwnika.
Gdy pojawi się problem rozpoczynają się poszukiwania sposobu jego rozwiązania, które polega na przejściu ze stanu wyjściowego (nie napisana praca magisterska) poprzez stany pośrednie (wymyślenie tematu, zebranie materiałów, przeprowadzenie badania, analiza, spisanie wniosków...) aż po stan docelowy (złożona w dziekanacie praca magisterska opatrzona adnotacją promotora).
Istnieją dwie główne strategie rozwiązywania problemów :
Algorytmy - zawsze doprowadza do rozwiązania zadania, lecz jest czaso- i energochłonne.
Heurystyki – oszczędza czas i energię, ale nie daje gwarancji rozwiązania zadania.

Wyobrażenia i spostrzeżenia

W przeciwieństwie do dawniejszych metod badań nad wyobrażeniami, które koncentrowały się niemal wyłącznie na danych introspekcyjnych, badania współczesne w coraz większym stopniu sięgają do danych obiektywnych. Jako przykład może posłużyć badanie przeprowadzone przez Finkę i Kosslyna (1980), które wskazuje na istotne podobieństwo między spostrzeżeniami a wyobrażeniami. W badaniu tym stwierdzono, że ostrość widzenia zmniejsza się w miarę, jak przechodzimy od centrum „pola wyobrażeniowego" na peryferie. Autorzy prosili badanych, aby wyobrażali sobie dwie kropki blisko siebie albo w centralnej części pola wyobrażeniowego, albo w pobliżu jego peryferii. Badacze sprawdzali, w jakim punkcie tego pola kropki zlewają się ze sobą. Okazało się, że pole, w którego obrębie badani potrafili różnicować kropki, miało kształt zbliżony do pola ostrego widzenia w spostrzeganiu miało kształt elipsy rozciągniętej w poziomie. Badania neurofizjologiczne wykazały, że w siatkówce największa ostrość uzyskiwana jest w dołku centralnym położonym w plamce żółtej (Solso, 2001). Obie te struktury znajdują się w centralnej części siatkówki. Można wprawdzie argumentować, że wyniki tego typu ujawniają wiedzę utajoną na temat spostrzegania. Należałoby wtedy założyć, że ludzie domyślają się, iż udzielanie odpowiedzi dotyczących ewentualnego zlewania się kropek ujawnia dane dotyczące ostrości. Na koniec warto dodać, że argumentacja tego typu nie odnosi się do sytuacji, kiedy badacze wykrywają zależności niezgodne z potocznym doświadczeniem. Zależności tego typu nie wchodzą w skład wiedzy utajonej, a więc ludzie nie mogą w swoich odpowiedziach kierować się tą właśnie wiedzą.